ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

01 Jul
July 1, 2014

Του Δημήτρη Εξαρχόπουλου, Ιατρού
Υποψήφιου διδάκτωρα οφθαλμολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ο Σακαχαρωδης διαβήτης υπολογίζεται ότι έχει προσβάλλει σε παγκόσμια κλίμακα 220 περίπου εκατομμύρια ανθρώπους και ότι αναμένεται να πλήξει συνολικά 330 εκατομμύρια μέχρι το 2020. Είναι μια πολυπαραγοντικη νόσος που αφορά σε σημαντικό βαθμό άτομα παραγωγικής ηλικίας. Ο νεανικός Σακαχαρωδης Διαβήτης αν και πλήτει το 10-15 % των διαβητικών ασθενών αποτελεί μια ανθεκτική μορφή της νόσου, απαιτητική τοσο ως προς την θεραπευτική αγωγή, όσο και προς την συμμόρφωση του ασθενούς.

1
Ο Σακαχαρωδης διαβήτης είναι ουσιαστικά μια πάθηση τόσο των μικρών όσο και των μεγάλων αγγείων. Οι διαταραχές στα αγγεία του διαβητικου οφθαλμού αφορούν τόσο την δομή , όσο και την συμπεριφορά τους. Συγκεκριμένα σημειώνεται εξασθένιση του τοιχώματος των αγγείων που προοδευτικά οδηγεί σε αιμορραγίες και οίδημα του αμφιβληστροειδούς. Ταυτόχρονα αυξάνεται η τάση του αίματος για δημιουργία θρόμβων με αποτέλεσμα την απόφραξη των τριχοειδών και την πενιχρή αιμάτωση περιοχών του αμφιβληστροειδούς. Οι κυρίες απειλές κατα της όρασης είναι το οίδημα (συγκέντρωση υγρού) της ωχρας κηλίδας που αποτελεί την υπεύθυνη για την κεντρική όραση περιοχή του αμφιβληστροειδούς καθώς και η παραγωγική μορφή της νόσου όπου τα νεοαγγεία χωρίς την κατάλληλη θεραπεία μπορεί να οδηγήσουν προοδευτικά σε αιμορραγίες και αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς ή να προκαλέσουν παθολογική αύξηση της πίεσης του οφθαλμού (γλαύκωμα) και βλάβη του οπτικού νεύρου.

2
Τι μπορεί να γίνει όμως ώστε να αποφευχθούν όσο το δυνατόν, οι απειλητικές για την οραση επιπλοκες του διαβητη; Και αν δεν αποφευχθούν να επιχειρηθεί ο έλεγχος ή ακόμη και η θεραπεία τους; Και τι απο όλα αυτά είναι στο χέρι του ίδιου του ασθενούς, του ιατρού ή της επιστήμης; Το ξεκαθάρισμα των ανωτέρω ερωτημάτων θα επιχειρήσουμε σε αυτό το κείμενο.
Όταν η πάθηση βρίσκεται σε αρχικά στάδια και οι διαταραχές στον αμφιβληστροειδή είναι από μικρές εώς ανύπαρκτες (ήπια διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια) συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα. Με την βαθμιαία εξέλιξη όμως των βλαβών μπορεί να παρουσιαστεί ένα φάσμα συμπτωμάτων ανάλογα με την βαρύτητα της νόσου. Σε οίδημα της ωχράς κηλίδας γίνονται αντιληπτές μεταβολές του σχήματος και των διαστάσεων των αντικειμένων, ενώ μειώνεται η κεντρική όραση. Σκοτεινές περιοχές στο οπτικό πεδίο μπορεί να οφείλονται σε αιμοραγίες ή γλαύκωμα στα πλαίσια της νόσου, ενώ αίσθηση αστραπών, καπνού ή κινούμενης κουρτίνας μπορεί να υπάρχει σε προχωρημένα στάδια και αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς. Από τα παραπάνω γίνεται εμφανές πως όταν παρουσιαστούν ανάλογα με τα παραπάνω συμπτώματα στην λειτουργία της όρασης, αυτά αντιστοιχούν σε απειλητικές και ήδη εξελισσόμενες βλάβες και συνεπως είναι ζωτικής σημασίας ένα τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος πολύ πρίν την εκδήλωση συμπτωμάτων και αν είναι μάλιστα δυνατόν από την στιγμή της διάγνωσης του διαβήτη.

3
Εδώ σύμμαχος του ασθενή είναι οι πολλές διαγνωστικές δυνατότητες που παρέχει η σύγχρονη οφθαλμολογία και με τις οποίες είναι εφικτός ο ακριβής προσδιορισμός της βαρύτητας των βλαβών και η πρόληψη της εξέλιξης τους. Η μέτρηση της οπτικής οξύτητας σε ειδικούς για την διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια πίνακες, η μέτρηση της ευαισθησίας στην οπτική αντίθεση, τα οπτικά πεδία και η μικροπεριμετρία μπορούν να δώσουν πολλές και σημαντικές πληροφορίες για την λειτουργία της όρασης. Η εξέταση στην σχισμοειδή λυχνία ελέγχει την κατάσταση των διαφανών μέσων του οφθαλμού ενώ απαραίτητη ειναι η τακτική μέτρηση την ενδοφθάλμιας πίεσης. Η βυθοσκόπηση μετά από μυδρίαση του οφθαλμού, μας δίνει μιά άμεση εικόνα του αμφιβληστροειδούς. Στο αμέσως επόμενο επίπεδο ανήκουν η φλουοροαγγειογραφία και η αγγειογραφία με πράσινη ινδοκυανίνη που μας αποκαλύπτουν τυχόν διαταραχές των αγγείων του αμφιβληστροειδούς και του χοριοειδούς χιτώνα αντίστοιχα οι οποίες δεν μπορούν να γίνουν εύκολα αντιληπτές με την βυθοσκόπηση. Η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) , μια μορφή μίκρο-τομογραφίας παρέχει μια λεπτομερή εικόνα της κατάστασης των στιβάδων του αμφιβληστροειδούς και τελευταία και του χοριοειδούς χιτώνα σε κυτταρικό επίπεδο. Αυτή η διαγνωστική φαρέτρα σε συνδυασμό με τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις μπορεί να κάνει δυνατή την πρόληψη της εξέλιξης βλαβών ή την σταθεροποίηση τους. Πρέπει βεβαίως να τονίσουμε τον προαπαιτούμενο έλεγχο για τυχόν διαθλαστικά σφάλματα και ανωμαλίες από την μικρή ηλικία ώστε να αποφευχεί η σύγχυση τους με τις επιδράσεις στην όραση των βλαβών της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας.

4
Ένα εξίσου ευρύ θεραπευτικό φάσμα προσφέρει η σύγχρονη οφθαλμολογία. Η φωτοπηξία με ακτίνες laser καθοδηγούμενη από την αγγειογραφία χρησιμεύει στη αντιμετώπιση του οιδήματος της ωχράς, των αιμορραγιών και της φτωχής αιμάτωσης του αμφιβληστροειδούς. Ένα πιό προηγμένο και πρόσφατο μέσο αντιμετώπισης του οιδήματος της ωχράς αποτελούν οι ενδοϋαλοειδικές (ενδοβολβικές) ενέσεις παραγόντων που δεσμέυουν εκλεκτικά ουσίες υπεύθυνες για τις αγγειακές διαταραχές και διαρροές. Σε πολύ ανθεκτικές περιπτώσεις ένα εμφύτευμα κορτιζόνης μπορεί να βοηθήσει ενώ σαν τελευταία αλλά πολλές φορές σωτήρια επιλογή υιοθετείται η χειρουργική υαλοειδούς-αμφιβληστροειδούς (βιτρεκτομή), ειδικά σε προχωρημένα στάδια της νόσου.

5
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές πως η συνειδητοποίηση, υιοθέτηση και τήρηση από τον ασθενή από νωρίς ενός τακτικού οφθαλμολογικού ελέγχου είναι δυνατόν να προλάβει την εξέλιξη ή τουλάχιστον να σταθεροποιήσει τις βλάβες της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Αρκεί όμως αυτό; Η απάντηση δεν είναι απλά καταφατική καθώς όλα τα παραπάνω εξαρτώνται απόλυτα και όχι σχετικά από τον έλεγχο του διαβήτη όπως αυτός εκφράζεται με την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη. Ο καλός γλυκαιμικός έλεγχος καθορίζει και τον ρυθμό εξέλιξης της νόσου όπως και την βαρύτητα των βλαβών αλλά και την ανταπόκριση στην θεραπεία. Συνεπως για να έχουν αποτέλεσμα οι θεραπευτικές παρεμβάσεις πρέπει να έχει επιτευχθεί περιορισμός της γλυκοζυλιωμένης αιμσφαιρίνης σε χαμηλά επίπεδα (<6,5 %). Βέβαια πρέπει να δωθεί έμφαση στο γεγονός ότι ο διαβήτης είναι μια νόσος που δύσκολα ελέγχεται, πόσο μάλλον ο νεανικός που επιβάλλει απο την αρχή την εξάρτηση στην χορήγηση ινσουλίνης και θέτει ουσιαστικά παιδιά ή νεαρά άτομα μπροστά σε ένα απαιτητικό και σκληρό πλαίσιο συμμόρφωσης. Η τακτική παρακολούθηση απο εξειδικευμένο στον διαβήτη ιατρό σε συνδυασμό με την κατάρτιση μιας κατάλληλης δίαιτας και προγράμματος άσκησης μπορεί να βοήθησει σημαντικά. Οι διαιτητικές επιλογές σήμερα είναι πολύ ευρύτερες σε σχέση με το παρελθόν και καλύτερα μελετημένες, ενώ με την κατάλληλη ενημέρωση και εκπαίδευση η συμβίωση με τον διαβήτη μπορεί να αφήσει περιθώρια για μιά λειτουργική και παραγωγική καθημερινότητα. Η συνεχής ερευνητική ενασχόληση γύρω απο τον διαβήτη παγκοσμίως αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας όσον αφορά νέες θεραπευτικές δυνατότητες.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η προσέγγιση ενός διαβητικού ασθενή πρέπει να είναι ολιστική δηλαδή συνολική και εκτός από την παρακολούθηση και τον έλεγχο όλων των συστημάτων και οργάνων είναι σημαντικός ο ψυχολογικός παράγοντας. Ο έλεγχος του διαβήτη είναι μια μάχη ψυχολογίας και η συμβίωση μαζί του ένας μαραθώνιος. Η κατανόηση και στήριξη τόσο από τους ιατρούς όσο και απο το περιβάλλον του διαβητικού είναι ζωτικής σημασίας. Εξίσου όμως σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσει ο ασθενής ότι πρώτα πρέπει να ενδιαφερθεί και να δράσει για τον εαυτό του ο ίδιος, έχοντας ένα ευρύ φάσμα επιλογών και ότι πολλά εξαρτώνται από αυτόν. Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν μπορεί ακόμη να νικηθεί συνολικά, μπορούμε όμως να προλάβουμε και να περιορίσουμε τις επιπλοκες του και να αυξήσουμε τον βαθμό ποιότητας της ζωής των διαβητικών.
Ανακεφαλαιώνοντας όσον αφορά την οφθαλμολογική διάσταση της νόσου, ένας έγκαιρος και τακτικός, πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων οφθαλμολογικός έλεγχος, καθώς και η προσπάθεια όσον το δυνατόν καλύτερου ελέγχου της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης είναι ο ένας πυλώνας για την πρόληψη και την διαφύλαξη της όρασης του διαβητικού οφθαλμού. Η εκτίμηση και η συνειδητοποίηση από τον ασθενή όλων των παραπάνω είναι ο άλλος.

6

© Copyright 2014-2018 - Π.Ε.Ν.ΔΙ - Powered by Simple S&A Solutions