ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΟΡΑΣΗΣ & ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ (COMPUTER VISION SYNDROME)

17 Sep
September 17, 2014

H χρήση υπολογιστών και άλλων ψηφιακών ηλεκτρονικών συσκευών έχει εισβάλλει για τα καλά στη καθημερινότητά μας. Περίπου το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού χρησιμοποιεί συχνά, υπολογιστή ή κάποια εξελιγμένη ψηφιακή ηλεκτρονική συσκευή (από 80% στη Β. Αμερική ως 11% στην Αφρική). Η χρήση δεν περιορίζεται μόνο στους ενήλικες αλλά και στα παιδιά όπου μερικές φορές καταλήγει σε κατάχρηση. Μία πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ έδειξε ότι πάνω από 2000 παιδιά απασχολούνται πάνω από 7,5 ώρες την ημέρα, μπροστά σε μία οθόνη ( τηλεόραση, υπολογιστή ή ηλεκτρονικά παιχνίδια), με σοβαρές επιπτώσεις στη φυσική και κοινωνική ανάπτυξη τους.
Η αυξημένη χρήση υπολογιστών και άλλων ηλεκτρονικών συσκευών οθόνης (π.χ. κινητά τηλέφωνα και ιδιαίτερα smartphones), έχει παρατηρηθεί ότι προκαλεί συχνά, ποικιλία συμπτωμάτων που σχετίζονται με τα μάτια και την όραση. Το σύνολο αυτών των συμπτωμάτων ορίζει μία σύγχρονη ασθένεια που ονομάζεται Σύνδρομο Υπολογιστή και Όρασης (Computer Vision Syndrome , CVS). Τα συμπτώματα αυτά είναι κυρίως ο πόνος και η κούραση στα μάτια, ο πονοκέφαλος, η ξηρότητα των ματιών, το αίσθημα καύσους και ερεθισμού των ματιών, ο κνησμός(φαγούρα), η δακρύρροια, το αίσθημα ξένου σώματος μέσα στα μάτια και τέλος, μερικές φορές η διπλωπία (διπλή όραση) και η θολή όραση, που στο σύνολό τους αποτελούν τη λεγόμενη ασθενωπία- κοπιωπία, δηλαδή την κουρασμένη όραση.
Τα συμπτώματα εντείνονται εμφανώς μετά από την πάροδο 4 ωρών σε χρήση υπολογιστή. Περίπου το 6070% των ανθρώπων που χειρίζονται ηλεκτρονικές ψηφιακές συσκευές εμφανίζει Σύνδρομο Υπολογιστή & Όρασης.Το πρόβλημα με τη χρήση των υπολογιστών, παρότι μικρό, έχει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Στις ΗΠΑ, έχει υπολογιστεί ότι η δυσκολία στη σωστή και άνετη χρήση υπολογιστή επιβαρύνει την αμερικανική οικονομία με ένα ποσό της τάξης των 40-50 δις (!) δολαρίων λόγω των συχνών αδειών που απαιτούνται αλλά και λόγω των λαθών που προκαλούνται. Από την άλλη πλευρά, έχει υπολογιστεί ότι σε περιπτώσεις που βελτιώθηκαν οι συνθήκες χρήσης υπολογιστή, υπήρχε αύξηση της παραγωγικότητας μέχρι και 2,5%. Για την καλύτερη εξήγηση του συνδρόμου τα συμπτώματα χωρίζονται σε δύο κατηγορίες τα εξωτερικά, που αφορούν την εξωτερική επιφάνεια των ματιών και τα εσωτερικά τα οποία σχετίζονται με τη λειτουργία του ματιού ως όργανο της όρασης.
Τα εξωτερικά όπως το καύσος, το αίσθημα ξένου σώματος, ο ερεθισμός, η δακρύρροια και τα κόκκινα μάτια, έχει αποδειχθεί ότι σχετίζονται κυρίως με την ξηροφθαλμία η οποία συνοδεύει τη χρήση υπολογιστή ή οθόνης γενικά. Τα εσωτερικά όπως
η κούραση και ο πόνος στα μάτια, ο πονοκέφαλος, η διπλωπία και η θολή όραση σχετίζονται συνήθως με παθήσεις των οφθαλμών, όπως διαθλαστικές ανωμαλίες (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός) και διαταραχές στην κινητικότητα και τη συνεργασία των ματιών μεταξύ τους.

Πως βλέπουμε κοντά
Το οπτικό σύστημα του ανθρώπου είναι κατασκευασμένο για να βλέπει αβίαστα και ξεκούραστα, μακριά. Tο διάβασμα αλλά και κάθε κοντινή εργασία (π.χ. υπολογιστής, κινητό τηλέφωνο) γίνεται σε απόσταση λιγότερο του ενός μέτρου. Αυτό απαιτεί από
το οπτικό σύστημα και τον εγκέφαλο μας, την κινητοποίηση μηχανισμών που επιτρέπουν την εστίαση για κοντά. Πρέπει να γίνουν δύο λειτουργίες ταυτόχρονα («συνκινησία»). Τα μάτια μας πρέπει να εστιάσουν στον κοντινό στόχο (μία λειτουργία που
λέγεται «προσαρμογή»), αλλά και να στοχεύσουν και τα δύο μαζί σε ένα σημείο (μία λειτουργία που λέγεται «σύγκλιση»). Όσο κοντινότερη η απόσταση και μικρότερος ο στόχος (κείμενο, εικόνα κλπ) τόσο δυσκολότερη η δουλειά για τα μάτια μας. Μετά από
πολύωρη χρήση της κοντινής μας όρασης, τα μάτια μας κουράζονται με αποτέλεσμα θολή όραση , διπλωπία, πόνο στα μάτια και πονοκεφάλους, ότι τελικά περιλαμβάνει το Σύνδρομο Υπολογιστή και ¨Όρασης (CVS). Το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο όταν υπάρχει και πρεσβυωπία, η οποία δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την κοντινή όραση. Τα γυαλιά βοηθούν, αλλά μόνο σε μία συγκεκριμένη απόσταση, οπότε ένα κομμάτι του προβλήματος παραμένει.

Οι διαθλαστικές ανωμαλίες ως αιτία του Συνδρόμου

Οι διαθλαστικές ανωμαλίες ( μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός) είναι γνωστές σχεδόν σε όλους, με κοινό χαρακτηριστικό τη θολή ή μη ευκρινή όραση. Η μη επαρκής όραση δυσκολεύει ιδιαίτερα την παρακολούθηση και χρήση οθονών και υπολογιστών.
Έτσι, όλοι όσοι έχουν, οποιαδήποτε διαθλαστική ανωμαλία, πρέπει κατά τη χρήση του υπολογιστή να φορούν τα γυαλιά τους. Εδώ πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα, το πόσο σημαντική είναι η ακρίβεια των βαθμών που έχουν τα γυαλιά τους. Έχει αποδειχθεί ότι
αποκλίσεις ακόμα και μισού βαθμού (0,50D) από το πραγματικό είναι ικανές να προκαλέσουν συμπτώματα του Συνδρόμου. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στους χρήστες φακών επαφής. Συχνά συνυπάρχει κάποιος μικρός αστιγματισμός ο οποίος όμως, για τεχνικούς λόγους, δεν μπορεί να διορθωθεί πλήρως με τους φακούς,
οπότε εμποδίζει την ευκρινή όραση. Για αυτό και πολλοί που φορούν φακούς επαφής, ενώ στην υπόλοιπη καθημερινότητά δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα με την όρασή τους, όταν καθίσουν στον υπολογιστή τους, παραπονούνται για σειρά συμπτωμάτων κούρασης. Οι διαθλαστικές ανωμαλίες αποτελούν σημαντική αιτία κούρασης και στα παιδιά, κυρίως κατά τη χρήση υπολογιστή ή ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Τα τελευταία αποτελούν σημαντικό κομμάτι της καθημερινής διασκέδασης και απασχόλησης των παιδιών γι’ αυτό και τα προβλήματα που δημιουργούνται είναι πολύ
συχνά. Τα ίδια παραπονούνται για πονοκεφάλους ενώ οι γονείς τους
ανησυχούν για τα κόκκινα μάτια τους. Τα παιδιά δεν μπορούν εύκολα να αντιληφθούν μικρές ελλείψεις στην όρασή τους, και με ευκολία αρκούνται στη δεδομένη όρασή
τους, επειδή αυτή είναι συνήθως επαρκής για το σχολείο ή τη τηλεόραση. Όμως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια με την ταχύτητα εναλλαγής των εικόνων και το μικρό μέγεθος τους, απαιτούν από το οπτικό σύστημα, το μέγιστο της απόδοσής του, οπότε μικρές διαθλαστικές ανωμαλίες (π.χ. μικρός αστιγματισμός ή μικρή μυωπία/υπερμετρωπία) που κατά τα άλλα περνούν απαρατήρητες, δημιουργούν δυσκολία στην όραση με αποτέλεσμα τα γνωστά συμπτώματα του Συνδρόμου. Σημειώνεται ότι, οι γονείς πρέπει να περιορίζουν το χρόνο απασχόλησης των παιδιών με ηλεκτρονικά παιχνίδια, με στόχο την
σωστή ανάπτυξη της κοινωνικότητάς τους και του ψυχισμού τους.
Η απόσταση εργασίας ως αιτία του Συνδρόμου Αποτελεί μία πολύ σημαντική παράμετρο για την άνετη χρήση υπολογιστή και ηλεκτρονικών συσκευών, αν και τις περισσότερες φορές παραβλέπεται. Οι περισσότεροι από εμάς τοποθετούμε την οθόνη εκεί που βολεύει και όχι εκεί που πρέπει.Η χρήση υπολογιστή γίνεται σχετικά κοντά και πολλές φορές τα κείμενα ή οι εικόνες τυχαίνει να είναι μικρά και δυσανάγνωστα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση του Συνδρόμου Υπολογιστή και Όρασης. Μία λεπτομέρεια που πρέπει να τονιστεί είναι η διαφορές που υπάρχουν στη χρήση υπολογιστή γραφείου (desktop PC)
και φορητού υπολογιστή (laptop). Στη πρώτη περίπτωση υπάρχει το πλεονέκτημα ότι η οθόνη μπορεί να τοποθετηθεί στην απόσταση που επιτρέπει την άνετη χρήση. Όμως η
διαφορά στην απόσταση μεταξύ πληκτρολογίου και οθόνης απαιτεί εναλλαγές στην εστίαση των ματιών, που τελικά κουράζει. Στη δεύτερη περίπτωση (laptop) η απόσταση πληκτρολογίου και οθόνης είναι σχεδόν η ίδια, αλλά είναι δεδομένη οπότε δεν
μπορεί να προσαρμοστεί στα δεδομένα της όρασής μας. Το πρόβλημα είναι σαφώς μεγαλύτερο για τα κινητά τηλέφωνα, τα smartphones και τα σύγχρονα tablets, με τις μικρές και μερικές φορές όχι ιδιαίτερα υκρινείς οθόνες,. Εδώ εντοπίζεται και το πρόβλημα με τα πρεσβυωπικά γυαλιά που συνήθως επαρκούν για χρήση σε μία μόνο κοντινή απόσταση και όχι σε όλες αυτές που απαιτούνται για την ορθή χρήση υπολογιστών και άλλων ηλεκτρονικών συσκευών.
Έχουν γίνει αρκετές μελέτες στις οποίες έχει συγκριθεί η άνεση διαβάσματος κείμενου, σε μορφή εντύπου και σε οθόνη υπολογιστή. Σε όλες το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο. Το διάβασμα στην οθόνη είναι πιο δύσκολο από το διάβασμα σε χαρτί, ακόμα και όταν όλοι οι παράμετροι ήταν ίδιοι, όπως η φωτεινότητα, η ευκρίνεια και το μέγεθος της γραμματοσειράς. Η βασική αίτια είναι ότι διαβάζοντας ένα κείμενο σε χαρτί μπορούμε να προσαρμόσουμε την απόσταση με ευκολία, κάτι που δεν γίνεται στις οθόνες, τουλάχιστον με την ίδια ευχέρεια. Επίσης η κατεύθυνση του βλέμματος είναι διαφορετική. Στο έντυπο κείμενο (χαμηλά προς τα κάτω) ενώ στην οθόνη (ευθεία μπροστά). Η πρώτη είναι πιο ξεκούραστη και πιο φυσική για τα μάτια μας.

Ξηροφθαλμία
Είναι, διαπιστωμένα, ένας από τους βασικότερους παράγοντες που συμβάλλει στην ανάπτυξη του Συνδρόμου Υπολογιστή & Όρασης. Είναι υπεύθυνη για το αίσθημα ξηρότητας και καψίματος που αναφέρουν πολύ συχνά οι περισσότεροι χρήστες υπολογιστών. Τα βασικά αίτια που την προκαλούν είναι: Α) Το περιβάλλον εργασίας, που συνήθως περιλαμβάνει κλιματιζόμενο χώρο, αρκετή ζέστη, και κακό αερισμό. Β) Η ελάττωση των βλεφαρισμών των ματιών, που έχει αποδειχθεί ότι μειώνεται αισθητά από 22 φορές το λεπτό φυσιολογικά, σε 5-7 φορές το λεπτό. Αυτό οδηγεί σε περιορισμό ανανέω-
σης των δακρύων και κατά συνέπεια σε ξηρότητα. Γ) Οι ατελείς βλεφαρισμοί, όπου τα βλέφαρα δεν κλείνουν πλήρως και έτσι τα μάτια δεν διαβρέχονται σωστά. Δ) Η θέση του βλέμμα-
τος που είναι προς τα μπροστά και όχι προς τα κάτω (όπως στο διάβασμα έντυπου υλικού), οδηγεί τελικά σε μεγαλύτερη έκθεση των ματιών μας, πράγμα που επιδεινώνει την ξη-
ρότητα. Ε) Συστηματικές παθήσεις όπως κάποια ρευματολογικά νοσήματα, άλλα και φάρμακα όπως αντιυπερτασικά, αντικαταθλιπτικά, ή και αντιαλλεργικά. ΣΤ) Τέλος, οι φακοί επαφής. Οι φακοί επαφής είναι γνωστό ότι προκαλούν ξηροφθαλμία, για αυτό και οι χρήστες φακών επαφής εμφανίζουν ξηροφθαλμία 12 φορές πιο συχνά από άτομα που φορούν γυαλιά. Η ξηρότητα πέρα από τα ενοχλητικά συμπτώματα, προκαλεί και θολή όραση που τελικά δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Συμβουλές για άνετη και σωστή χρήση υπολογιστή και ηλεκτρονικών συσκευών. Η σύγχρονη καθημερινότητα απαιτεί σήμερα τη πολύωρη χρήση υπολογιστή και διάφορων άλλων ψηφιακών ηλεκτρονικών συσκευών (κινητά τηλέφωνα, tablets, ηλεκτρονικά παιχνίδια κλπ), με σοβαρό πολλές φορές αντίκτυπο στα μάτια μας και στην υγεία μας.

 Παρακάτω δίνονται μία σειρά από συμβουλές και οδηγίες για την άνετη και σωστή χρήση υπολογιστή και ηλεκτρονικών συσκευών με οθόνη:
• Σωστή οργάνωση του χώρου εργασίας μας. Ελέγχουμε αν η απόσταση οθόνης και πληκτρολογίου είναι σε σωστή θέση. Η οθόνη δεν θα πρέπει να είναι ψηλά στο ύψος των ματιών μας, αλλά λίγο πιο χαμηλά ( προτείνεται 15-30 μοίρες γωνία από την οριζόντια θέση του βλέμματος μας), έτσι ώστε , όπως αναφέρθηκε, τα βλέμμα να είναι χαμηλότερα, κάτι που είναι πιο φυσικό και περιορίζει την έκθεση και τη ξηρότητα των ματιών μας. Αν δεν υπάρχει ειδικός λόγος, αποφεύγουμε τις μεγάλες οθόνες για την εργασία στο γραφείο μας, οι οποίες απαιτούν περισσότερο χρόνο και προσπάθεια για τα μάτια μας, όταν θέλουμε να εστιάσουμε κάπου, κάτι που είναι πιο εύκολο στις μικρότερες οθόνες. Οι γονείς πρέπει να εκπαιδεύουν τα παιδιά να παίζουν τα παιχνίδια τους σε άνετη απόσταση από την οθόνη και όχι πολύ κοντά όπως μερικές φορές τα ίδια προτιμούν, ακόμα και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια χειρός (φορητά).
• Σωστή χρήση του χρόνου. Όλες οι μελέτες έχουν αποδείξει ότι όσο αυξάνεται ο χρόνος χρήσης αυξάνονται και τα συμπτώματα του Συνδρόμου Υπολογιστή και Όρασης. Επιβάλλονται διαλείμματα λίγων λεπτών, συχνή αλλαγή της θέσης του σώματος και ελαφρές κινήσεις κορμού και άκρων. Όπως αναφέρθηκε, σε όλες τις συνθήκες, η ξεκούραστη όραση είναι η μακρινή όραση. Οπότε συστήνεται, κατά τακτά χρονικά διαστήματα, να κοιτάζουμε κάπου μακριά μέσα στο χώρο μας, ώστε να ξεκουράζονται τα μάτια μας. Λίγα δευτερόλεπτα συνήθως αρκούν.
• Καταπολέμηση της ξηροφθαλμίας. Ελέγχουμε τον αέρα στο χώρο εργασίας μας να μην είναι ιδιαίτερα ξηρός. Ρυθμίζουμε κλιματισμό, ανεμιστήρες κλπ, ώστε να μην κατευθύνουν τον αέρα προς το πρόσωπό μας. Δεν ξεχνάμε να βλεφαρίζουμε, να ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας αρκετές φορές το λεπτό, και αν χρειαστεί, σχεδόν το επιβάλλουμε. Οι χρήστες φακών επαφής, προτείνεται, να μη φορούν τους φακούς τους, επειδή προκαλούν ξηρότητα. Αν τα συμπτώματα επιμένουν συστήνεται η χορήγηση τεχνητών δακρύων, τα οποία ανακουφίζουν αισθητά και ο οφθαλμίατρος μας θα μας προτείνει τα κατάλληλα για τα μάτια μας. Σήμερα υπάρχουν στη διάθεσή μας ειδικά σκευάσματα τεχνητών δακρύων, για χορήγηση και με φακούς επαφής.
• Η οφθαλμολογική εξέταση. Σε όλους τους ανθρώπους που βιώνουν τα συμπτώματα του Συνδρόμου Υπολογιστή & Όρασης είναι απαραίτητος ένας προσεκτικός οφθαλμολογικός έλεγχος. Αν τα μάτια μας δεν βλέπουν και δεν συνεργάζονται καλά, τα συμπτώματα θα επιμένουν και θα γίνονται και χειρότερα. Ο οφθαλμίατρος θα ελέγξει αν χρειάζεται χορήγηση γυαλιών για ευκρινέστερη και άνετη όραση, αν τα μάτια μας συνεργάζονται σωστά, χωρίς αποκλίσεις, και έχουν σωστή διόφθαλμη όραση. Συνιστάται η διόρθωση και των μικρών ανωμαλιών, που όπως αναφέρθηκε, αποτελούν ύπουλη αιτία του Συνδρόμου. Οι υπολειμματικοί βαθμοί που μερικές φορές παραμένουν σε αυτούς που φορούν φακούς επαφής, πρέπει να αποκαλυφθούν κατά την εξέταση. Αυτό είναι ένας ακόμα λόγος που συστήνεται η χρήση των υπολογιστών με τα γυαλιά μας και όχι με τους φακούς επαφής. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην εξέταση της πρεσβυωπίας. Ο οφθαλμίατρος πρέπει να συζητήσει με τον ασθενή την απόσταση εργασίας για την οποία προορίζονται τα γυαλιά, ώστε να δοθούν οι κατάλληλοι βαθμοί. «Δυνατά» πρεσβυωπικά γυαλιά δεν ωφελούν στη χρήση υπολογιστή. Αν προορίζονται για περισσότερες αποστάσεις εργασίας, τότε συστήνονται τα πολυεστιακά γυαλιά. Συμπληρωματικά, πρέπει να γίνει και έλεγχος ξηροφθαλμίας ώστε να συνταγογραφηθούν, αν χρειαστεί, τεχνητά δάκρυα.

Με τους παραπάνω 
τρόπους μπορούμε 
να αντιμετωπίσουμε 
επιτυχώς το Σύνδρομο 
Υπολογιστή & Όρασης, 
μία σύγχρονη 
ασθένεια, συνυφασμένη
με την τεχνολογία, 
που υποβαθμίζει 
αισθητά την 
καθημερινότητά μας

© Copyright 2014-2018 - Π.Ε.Ν.ΔΙ - Powered by Simple S&A Solutions